مسجد جامع سامرا،به«جامع المتوكل»مشهور شده و از ساختمانهاى يكى از پليدترين خلفاى عباسى،يعنى متوكل عباسى (232-247 ه.) است.
اين مسجد يكى از عظيمترين مساجد جهان اسلام در آن دوره بشمار مىرفته.امروزه فقط ماذنه و ديوارهاى آن باقى است كه همين دو نيز دليل بر عظمت اين ساختمان است.
ابعاد ديوارهاى مسجد 160×240 متر است آنچه بر اهميت معمارى اين مسجد مىافزايد گلدسته آن است كه به«ملويه»شهرت دارد و در شمال برج و باروى مسجد و در فاصله 25 مترى آن ساخته شده است.ساختمان اين گلدسته مخروطى شكل است كه بر قاعدهاى مربع به طول 32 متر قرار دارد.
اين ماذنه بر خلاف سنت تمام گلدستهها،كه راه رسيدن به بام آن از پلههايى است كه درون ماذنه تعبيه شده،از بيرون آن مىباشند،از اين رو پلهها گردا گرد سطح بيرونى گلدسته را دور زده و به بام آن كه در ارتفاع 52 مترى از زمين است مىرسد.
بنا به روايت مورخان،متوكل مبلغ 5 ميليون درهمبراى ساختمان اين مسجد هزينه كرده است.
×متوكليه،شهر كهن سامرا است كه از سوى متوكل عباسى ساخته شد و امروزه خرابههاى اين شهر در فاصله كوتاهى از شمال سامرا نمايان است.از ويژگىهاى اين شهر،خيابان كشيهاى منظم و مستقيمى است كه نمونه آن در ديگر شهرها كمتر يافت مىشود.در بخشى از اين شهرمسجدى به نام«جامع ابى دلف»وجود دارد.
×جامع ابى دلف،نمونه كوچكتر مسجد جامع متوكل استبه ابعاد 138×215 متر با بارويى به ضخامت 60/1 متر.اين مسجد داراى 18 دروازه است.گلدسته اين مسجد شبيه ملويه است،با اين تفاوت كه ارتفاع آن 19 متر مىباشد.اين مسجد به نام قاسم بن عيساى عجلى مشهور به ابو دلف (متوفاى 226 ه.) نامگذارى شده كه از فرماندهان عباسى و از شيعيان معتقد بشمار مىرفته است.
×قصرهاى سامرا،خلفاى عباسى كه به سامرا نقل مكان كردند،همگى مشهور به فسق و فجور و برگزارى مجالس جشن و سرور و شادمانى بودند،از اين رو،اقدام به ساختمان كاخهاى سر سبز و خوش آب و هواى متعددى در جاى جاى اين شهر و در كنارههاى رودخانه دجله كردند كه امروزه تنها از آن كاخها ديوارهاى فرو ريخته و ستونهاى ويرانه باقى مانده است.
نام برخى از كاخها در سمتشمال غربى مسجد جامع متوكل و در شهر المتوكلية:
قصر الجعفرى،قصر العروس،قصر المختار،قصر الوحيد،قصر الجعفرى المحدث،قصر الغريب، قصر الصبح،قصر المليح،قصر بستان الايتاخيه،قصر التل،قصر الجوسق،قصر بركوارا،قصر القلائد،قصر الغرد،قصر المتوكليه،قصر البهو،قصر اللؤلؤه و...
بنا به روايت مورخان حد اقل هزينه ساختمان هر يك از اين قصرها،متجاوز از پنج ميليون درهم بوده است.
|
